رسيده است : « خداوندا ! به رحمت تو اميدوارم ، پس مرا يك چشم برهم زدن به خودم وانگذار ! زيرا اگر تو مرا به خودم واگذارى ، در حقيقت مرا به سستى و ضعف و به دست گناه و خطا سپرده‌اى و به بدى و شر قرينم ساخته و از خير و نيكى دورم كرده‌اى ، خداوندا ! من جز به رحمت تو اميد و اطمينانى ندارم ! » « 1 » و به اين خاطر است كه سرانجام صيغهء دعايى را كه بدان وسيله مسلمانان همه روزه در چندين نوبت در يك روز خدا را مىخوانند ، به صورت خاص و منحصرا پس از آنكه تمام كوشش انسانى خود را ابراز داشته‌اند ، براى اين‌كه توان و تلاش خويش را در برابر ارادهء خداوند - جلّ جلاله - تسليم و كمك فورى او را بخواهند تا گام‌هاى آنان را به راه راست هدايت نمايد ، مىگويند : « إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ، اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ . » « 2 » و در اين صورت ممكن است كه ما بر اين مطلب پافشارى كنيم كه نصوص قرآنى نظريّهء اهل سنّت را تأييد مىكند ، زيرا اثبات مىكند كه درجهء ديگرى از پيروى وجود دارد كه ارادهء ما نسبت به ارادهء آفريدگار متّصف به آن است ، و باوجود اين ما توانايى آن را نداريم كه كارى را انجام دهيم مگر اين‌كه دست‌كم به دو مطلب مهم گوش جان بسپاريم . كه هر دوى اين‌ها را قرآن به ما وحى كرده است : نخست : اين‌كه لطفى را كه خداوند سبحان بر بعضى از بندگانش ارزانى داشته و ديگران را از آن برخوردار نفرموده است ، امكان دارد كه براساس جانبدارى و حمايت و يا بدون تدبير و حساب باشد . و علىرغم اين‌كه برخى از نصوص بسيار مختصر و كوتاه ، احيانا نوعى از ارادهء افراطى را به خدا نسبت مىدهد : « يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ . » * « 3 » زيراكه ارادهء پروردگار در ذات خود منظّم است و پيرو نظامى است كه علم و عدالت خالص و پاك آن را مىطلبد . بنابراين به مصلحت كسى دخالت مىكند كه شايستگى چنين دخالتى را دارد : « وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ

--> ( 1 ) - ر ك : مسند احمد : 5 / 191 ، حديث 21710 ؛ كنز العمّال : 2 / 228 ، حديث 3878 و 4961 ؛ تفسير نور الثّقلين : 3 / 362 ، حديث 158 ؛ تفسير درّ المنثور : 4 / 286 ؛ مجمع الزّوائد : 10 / 113 ؛ اعتقاد اهل السّنة : 3 / 490 ؛ المستدرك على الصّحيحين : 1 / 697 ؛ المعجم الكبير : 5 / 119 ، حديث 48030 و 49332 . ( 2 ) - فاتحه ( 1 ) آيه‌هاى 4 و 5 : تنها تو را مىپرستم و تنها از تو يارى مىجويم ، ما را به راه راست هدايت فرما ! ( 3 ) - نحل ( 16 ) آيهء 93 و فاطر ( 35 ) آيهء 8 : خداوند هركس را بخواهد گمراه مىكند و هركس را بخواهد هدايت مىنمايد .